ΑΥΓΟΥΣΤΑ ΕΛΕΝΗ

Το ιστορικό μυθιστόρημα του Ivo Knotterus για την πορεία και το έργο της Αγίας Ελένης

Της αγιογράφου,κριτικού βιβλίου- τέχνης Μαριλένας Φωκά (ΜΑ)

Το ιστορικό μυθιστόρημα του Ivo Knotternus ΑΥΓΟΥΣΤΑ ΕΛΕΝΗ ακολουθεί το βίο της Αυγούστας Φλαβίας Ιουλίας Ελένης (250-330 μ.Χ.), μετέπειτα Αγίας Ελένης και φωτίζει πτυχές της προσωπικότητας της μέσα από την πορεία της στα μεσαιωνικά χρόνια όπου αναδεικνύεται το σημαντικό ανασκαφικό της έργο που χάρισε στην ανθρωπότητα το μοναδικό κειμήλειο του Τίμιου Σταυρού. Η συγγραφή του εν λόγω βιβλίου ξεκίνησε μετά την επίσκεψη του Knotterus στον Ναό του Πανάγιου Τάφου στα Ιεροσόλυμα. Ο συγγραφέας έκανε χρήση πρωτογενών ιστορικών και εκκλησιαστικών πηγών αλλά και επιτόπια έρευνα επιχειρώντας κατά τα γραφόμενά του «να συναρμολογήει ένα πάζλ που έλλειπαν πολλά κομμάτια» θέτοντας συνάμα θέματα εγκυρότητας των πηγών αλλά και ιστορικών στόχων. Για την κεντρική ηρωίδα, Αυγούστα Ελένη έγραψε ότι «δεν υπήρξε κανείς που να την συνάντησε και δεν μαγεύτηκε από την παρουσία της. Οι περισσότεροι συγκινήθηκαν βαθιά. Η αύρα της δεν αντανακλούσε μόνο την ασυνήθιστη προσωπικότητά της, αλλά και όσα είχε γίνει: μια εξαιρετικά φωτισμένη γυναίκα, η οποία συνέχιζε να διοχετεύει μεγάλη ενέργεια και δύναμη για να υποστηρίξει το χριστιανισμό».

Απόλυτα πεπεισμένη η Αυγούστα πως κάτω από τα ερείπια του ναού της Αφροδίτης (που ανοικοδομήθηκε από τον Αυτοκράτορα Αδριανό με σκοπό τον αποπροσανατολισμό των χριστιανών στην αναζήτηση του τάφου του Κυρίου) βρισκόταν αυτό που ζητούσε, επιδόθηκε στο επίπονο έργο της εύρεσης του πολυπόθητου κειμηλείου. Στην πορεία της ανασκαφής οι δράσεις των προσώπων και οι αποφάσεις τους συνιστούν ένα μελετημένο ανασκαφικό ημερολόγιο που μεταφέρει τον αναγνώστη στο εδώ και τώρα. Μέσα από τις σχέσεις των χαρακτήρων σκιαγραφείται η ισχυρή προσωπικότητα του Μεγάλου Κωνσταντίνου και αναλύεται η τεταμένη πολιτική κατάσταση της εποχής. Ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται το ψυχολογικό υπόβαθρο κάτω από τους λόγους που ώθησαν τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο να κυρρήξει ανεξιθρησκεία με το διάταγμα των Μεδιολάνων το 313 μ.Χ. ως το παιδικό βίωμα από το διαζύγιο της μητέρας του το 290 μ.Χ. και την εξορία της από τον Κωνσταντίνο Χλωρό στη Δαλματία που τους στιγμάτισαν καθώς η Ελένη τότε, επέμενε να τελεί φανερά τα θρησκευτικά της καθήκοντα γεγονός που εμπόδιζε την καριέρα του άντρα της. Μέσα από τη μαρτυρία του συγγραφέα, που δεν τάσσεται με την ιδέα ότι η παύση των διωγμών των χριατιανών ήταν ένα πολιτικό εργαλείο, αναδεικνύονται τα αγαθά κίνητρα του Αγίου Κωνσταντίνου και η αγάπη του προς το χριστιανισμό καθώς όπως αναφέρει, οι χριστιανοί της εποχής δεν ήταν ένα ομογενές σώμα, τουναντίον ҆ «αποτελούνταν από πολλές φατρίες διαφορετικών διγμάτων, την ένωση της πίστης των οποίων πέτυχε ο Αυτοκράτορας με την Α΄ Σύνοδο της Νίκαις το 325 μ.Χ.». Ως Αυγούστα η Ελένη, έχει πολυπολιτισμικό πνεύμα και δείχνει κατανόηση και σεβασμό στα αρχαία μνημεία όταν διατάσσει να μεταφερθούν οι τοιχογραφίες του ναού της Αφροδίτης σε ασφαλείς τόπους αλλά όχι η τοιχογραφία της Θεοδώρας, δεύτερης συζύγου του πρώην άντρα της στην οροφή του ναού που καταλήγει οικοδομικό υλικό. Με την τεχνική του εσωτερικού μονολόγου αποκαλύπτει την ανθρώπινη αδυναμία της και τις πληγές από το χωρισμό της αλλά παράλληλα καταθέτει την μετάνοιά της για αυτήν την πράξη. Η πράξη αυτή της ανθρώπινης αδυναμίας που συνοδεύτηκε από ειλικρινή μετάνοια και η αδιαμφισβήτητη και μεγάλη προσφορά της στο χριστιανισμό την οδήγησαν στην αγιοποίηση συνιστώντας ένα φάρο σωτηρίας, ένα χαρμόσυνο μύνημα για τον κάθε αμαρτωλό που απενοχοποιείται για τις πτώσεις του και μπορεί αποδεδειγμένα να οδηγηθεί στην τελείωση. Παράλληλα, τη δεδομένη στιγμή αναδείχθηκε και η σοφία της καθώς μετά την εικονομαχία (726-843 μ.Χ.) σύμφωνα με τον λειτουργικό και δογματικό κύκλο των θέσεων των εικόνων στους ευκτήριους οίκους η θέση της οροφής του θόλου ανήκει στον Παντοκράτορα και όχι στον/την εκάστοτε Αυτοκράτορα/ειρα. Μέσα από τις τεχνικές της αφήγησης, των επαγωγικής συλλογιστικής, των flash back, των ψυχολογικών συγκρούσεων και το μοτίβο της μεταμόρφωσης το εν λόγω βιβλίο αποτελεί σημαντικό θεολογικό και ιστορικό τεκμήριο αλλά και ευχάριστο ανάγνωσμα.Το μυθιστόριμα ΑΥΓΟΥΣΤΑ ΕΛΕΝΗ κυκλοφόρησε το 2009 από τις εκδόσεις Λιβάνη.